فیلمنامه؛ متنی ادبی یا یک بروشور!
یادداشتی از پیام کردستانی
در نگاه اول چنین به نظر میرسد که نوشتن فیلمنامه سهلالوصولترین مرحله فیلمسازی است. با صرف کمترین هزینه و بدون نیاز به هماهنگی با عوامل متعددی که در سایر مراحل ساخت فیلم لازم است، میتوان به نوشتن فیلمنامه اقدام کرد. اما آیا به همین سادگی میتوان قلم و کاغذ را برداشت، متنی نوشت و نام فیلمنامه بر آن گذاشت؟
قطعاً افرادی که یک بار در عمرشان به صرافت نوشتن فیلمنامه افتادهاند، در این مسیر با دشواریها و چالشهایی مواجه شدهاند که قبل از شروع به نوشتن، به آن فکر هم نمیکردهاند. مشکلات پیش روی نویسنده فیلمنامه را میتوان به سه بخش «محتوایی»، «ساختاری» و «شکلی» تقسیم کرد. اما موضوع این یادداشت، محتوا و ساختار فیلمنامه نیست. چراکه کتابها، مقالهها و البته کلاسها و کارگاههای فیلمنامهنویسی متعددی وجود دارد که میتوان به آنها مراجعه کرد و مطالب را آموخت. اما کمتر منبعی در دست است که به شکل و صورتِ فیلمنامه پرداخته باشد. شاید دلیلش این باشد که همیشه محتوا بر شکل ترجیح داده میشود. این گرایش ذاتی را میتوان در محصولات خوراکی، آرایشی و بهداشتی تولیدشده نیز به روشنی مشاهده کرد: محصولاتی با کیفیت در بستهبندیهایی نازیبا و غیرحرفهای. با این حال، ضرورت توجه به استایل و فرمت فیلمنامه، اصلی ثابت شده در جهان امروز است و اگر بخواهیم همگام با گرایشهای فیلمسازی روز پیش برویم، توجه به شکل فیلمنامه، حیاتی و غیرقابل انکار است. این یادداشت، طرح موضوعی است در باب اهمیت شکلی فیلمنامه؛ با این امید که بتواند توجه فیلمنامهنویسان را به این بخش از فرآیند نگارش فیلمنامه استاندارد جلب کند. به طور کلی، استایل استاندارد فیلمنامه را میتوان در دو حوزه «آئین نگارش» و «شکل نوشتار» جستجو کرد.
الف) آئین نگارش فیلمنامه
فیلمنامه به هیچوجه یک متن ادبی نیست! این یک قانون در فیلمنامهنویسی است. بنابراین، متنهای پرطمطراق و قلمفرسایی به سبک ادبیات داستانی و نقد ادبی، هیچ جایگاهی در فیلمنامه ندارد. فیلمنامه بیش از آن که یک متن ادبی باشد، یک «بروشور» است. اگر به بروشورهایی که در جعبه داروها قرار دارند یا روی ظرف شویندهها چسبانده شدهاند توجه کنید، میبینید که با سادهترین دستور زبان و همهفهمترین کلمات، سعی در آموزش مصرف محصول دارند. به گونهای که همه استفادهکنندگان با هر سطح از سواد و دانشی بتوانند به درستی از آن استفاده کنند و خطری آنها را تهدید نکند. این دقیقاً همان چیزی است که ما در فیلمنامه به آن احتیاج داریم. یعنی تمرکز بر آنچه که متن را برایش مینویسیم: تصویر. کلمات در فیلمنامه تنها بیانگر عکسهایی هستند که لنز دوربین توانایی ثبت آنها را دارد. نه چیزی کم و نه چیزی زیاد. در نتیجه روی جملهها و عبارتهایی نظیر «خودش را در چهاردیواری اتاق محبوس میدید»، «نه راه پس داشت، نه راه پیش» «خیابان غمزده بود»، «وحشت از درو دیوار کلبه میریخت» و … باید یک خط قرمز کشید. آنچه در درون شخصیت اتفاق میافتد یا حسی که فضا منتقل میکند، باید به فرم درآید و نمود تصویریاش در شرح صحنه نوشته شود.
ادبی نبودن متن فیلمنامه به معنای بیساختار بودن آن نیست. باید توجه داشت که فیلمنامه یک متن رسمی است. بنابراین استفاده از ادبیات خومانی در شرح صحنهها جایز نیست. جملات باید کوتاه و موجز باشند و از نوشتن جملات ترکیبی و چند فعلی باید پرهیز کرد. تلفیق شرح صحنهها با گفتار (دیالوگ، منولوگ یا نریشن) مربوط به نگارش داستان و رمان است. در فیلمنامه، تفکیک مشخص شرح صحنه و گفتار باید کاملاً رعایت شود.
لازم است که مهمترین و کلیدیترین عناصر موجود در هر صحنه معرفی شوند. همچنین، توصیف مکان و جغرافیای قرارگیری شخصیتها نسبت به یکدیگر و عناصر فیزیکی موجود در صحنه نیز الزامی است. باید به یاد داشت که آنچه در ذهن نویسنده است، تا زمانی که روی کاغذ نیاید، برای خواننده قابل فهم نیست. بنابراین، فرضِ بدیهی بودن جزئیات صحنه، فرضی نادرست است. همانگونه که توضیحِ بیش از حدِ تمامی جزئیات هم مناسب متن فیلمنامه نیست.
ب) شکل نوشتار فیلمنامه
در تمام مسابقههای فیلمنامهنویسی بینالمللی و جشنوارههایی که پیچینگ برگزار میکنند، شرط اول انتخاب فیلمنامه، فرمت صحیح آن است. این یعنی، تنها، فیلمنامههایی به داوران سپرده میشوند که از استانداردهای بینالملی فرمت فیلمنامهنویسی پیروی کرده باشند. چیزی که در جشنوارههای داخلی حداکثر به تعیین فونت نوشتار و یا فاصله متن از لبههای کاغذ تقلیل داده میشود. فرمت کردن فیلمنامه بر اساس استانداردهای بینالمللی کار بسیار سادهای است که میتوان به کمک دستورالعملها و یا نرمافزارهای موجود، این کار را به راحتی انجام داد. برای فیلمنامههای انگلیسی میتوان از نرمافزار فاینال درافت (Final Draft)، مجیک مووی اسکرین رایتینگ (Movie Magic Screenwriter) و یا ابزارهای آنلاین تحت وب استفاده کرد. برای فیلمنامههای فارسی هم نرمافزاری به نام «سناریست» در بازار وجود دارد که مشابه نسخههای انگلیسی، برای فونت فارسی توسعه داده شده است. همچنین میتوان به سادگی با استفاده از راهنمایی که در لینک زیر آمده است، فیلمنامه فارسی را در نرمافزار مایکروسافت ورد (Microsoft Word) فرمت کرد.
https://filmnevesht.org/screenplay-format/concise-screenplay-format.html
فرمت رسمی فیلمنامه نه تنها برای شرکت در مسابقهها و جشنوارههای فیلمنامهنویسی، بلکه در پروسه جذب سرمایهگذار و تهیهکننده برای تولید فیلم هم اهمیت دارد. حرفهایهای سینما در هر مقیاسی، در نگاه اول با ظاهر فیلمنامه مواجه میشوند. چه بسا فیلمنامههایی که به لحاظ محتوایی استاندارد و جذاب هستند، اما به دلیل تبعیت نکردن از فرمت استاندارد نگارش، شانس خواندهشدن توسط تهیهکنندگان و شرکتهای فیلمسازی را از دست میدهند. از اینرو به نظر میرسد، با انجام تنظیماتی بسیار ساده در اندازه فونت و محل قرارگیری متن در صفحه، میتوان لباس مناسبی به تن فیلمنامه کرد که در مجامع حرفهای قابل پذیرش باشد.
Related Posts
